పర్యావరణ విద్య నేడు ఉద్యమంలా సమాజంలో రావాలి : రవిబాబు పిట్టల |

*జీవ వైవిధ్య కావ్యం: పర్యావరణ విద్య మరియు సుస్థిరత*

*– పర్యావరణ అవగాహన లేకపోతే మనుగడ లేదు*
*– పర్యావరణ విద్య నేడు ఉద్యమంలా సమాజంలో రావాలి*

పర్యావరణం అనేది మన వెలుపల ఎక్కడో ఉన్న ఒక దృశ్యం కాదు; అది మనలోనూ, మన చుట్టూనూ నిరంతరం ప్రవహించే ఒక మహా కావ్యం. “పర్యావరణం అంటే మన చుట్టూ ఉన్న ప్రతి దాని గురించి మరియు మనలో ఉన్న ప్రతి ప్రాణం గురించి చెప్పే కథ.” ఈ కథలో జీవ (బయోటిక్) మరియు నిర్జీవ (అబయోటిక్) అంశాల మధ్య జరిగే పరస్పర చర్యలే భూమిపై సుస్థిరతకు పునాది. మానవ నిర్మిత కృత్రిమ చేష్టలు, స్వార్థపూరిత పోకడల వల్ల ఈనాడు ప్రకృతి తన సహజత్వాన్ని కోల్పోతోంది. మానవుడు తన అవసరానికి మించి సహజ వనరులను విచక్షణారహితంగా దోచుకోవడం వల్ల పర్యావరణ చక్రం దెబ్బతిని, తీవ్రమైన అసమతుల్యత ఏర్పడుతోంది. ఈ విపత్కర పరిస్థితిని సరిదిద్దాలంటే కేవలం చట్టాలు మాత్రమే సరిపోవు; ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి వ్యక్తి ప్రవర్తనలోనూ, ఆలోచనా విధానంలోనూ విప్లవాత్మకమైన మార్పులు రావాలి. ఇందుకు *’పర్యావరణ విద్య’* ఒక్కటే సరైన మార్గం. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రజలకు మన పూర్వీకులు అనుసరించిన ప్రకృతి ఆరాధనను గుర్తు చేస్తూ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో పెరుగుతున్న కాంక్రీటు అడవుల వల్ల కలిగే నష్టాలను వివరిస్తూ చైతన్యపరచాలి. భూమి కేవలం మన ఒక్కరిదే కాదని, అది సమస్త జీవకోటిదనే సత్యాన్ని ప్రతి ఒక్కరూ గ్రహించాలి.

ఈ చైతన్యాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకువెళ్లడానికి కింది అంశాలను ప్రాధాన్యతగా తీసుకుంటూ ఒక స్పష్టమైన అవగాహనను కల్పించవచ్చు: ప్రకృతిని మనం ఒక ‘ఆస్తి’గా కాక, ఒక ‘వారసత్వం’గా భావించినప్పుడే మార్పు మొదలవుతుంది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో చెరువులను కాపాడుకోవడం, రసాయన ఎరువుల వాడకం తగ్గించడం వంటి అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలి. పట్టణాల్లో వర్షపు నీటి సంరక్షణ, ప్లాస్టిక్ రహిత జీవనం, మరియు మొక్కలను పెంచడం ద్వారా మనం కోల్పోయిన సమతుల్యతను తిరిగి సాధించవచ్చు. పర్యావరణ విద్య అనేది కేవలం తరగతి గదులకే పరిమితం కాకుండా, ప్రతి గ్రామంలోని రచ్చబండ నుండి పట్టణంలోని అపార్ట్‌మెంట్‌ల వరకు ఒక సామాజిక ఉద్యమంలా సాగాలి. మనం ప్రకృతి ధర్మాలకు లోబడి జీవించడం నేర్చుకుంటేనే, ప్రకృతి మనకు రక్షణ కవచంలా నిలుస్తుంది. రాబోయే తరాలకు మనం ఇచ్చే గొప్ప బహుమతి సంపద కాదు, అది కాలుష్య రహితమైన గాలి, నీరు మరియు పచ్చని పర్యావరణం. ఈ మార్పు మన నుండే, మన ఇల్లు మరియు మన గ్రామం నుండే ప్రారంభం కావాలి. పెద్దల, అవుబావజ్ఞ్యుల, మన పూర్వికుల, పర్యావరణవేత్తల ఆశయం నెరవేరాలంటే, ఈ అవగాహన సదృశ్యాలు ప్రజల్లోకి వెళ్లి ప్రతి ఒక్కరూ ఒక ‘పర్యావరణ సైనికుడు’గా మారాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. గ్రామాల్లో లేదా పట్టణాల్లో నిర్వహించే అవగాహన సదస్సుల కోసం కరపత్రాలు (పంపిలెట్స్) లేదా పోస్టర్ల అవసరం ఎంతో ఉన్నది.

*పర్యావరణం – ఒక అనుబంధ అనుసంధానం*

పర్యావరణం అనేది కేవలం మన కంటికి కనిపించే చెట్లు, గుట్టలు లేదా పారే నదుల సమూహం మాత్రమే కాదు; అది సమస్త జీవకోటి మనుగడకు ఆధారమైన ఒక అద్భుతమైన అనుబంధ అనుసంధానం. మానవులకు, ప్రకృతికి మరియు ప్రకృతిలోని భౌతిక మూలకాలకు మధ్య విడదీయలేని ఒక అదృశ్య బంధం నిరంతరం అల్లుకుని ఉంటుంది. మనం ప్రతిక్షణం పీల్చే ప్రాణవాయువు, మన దాహాన్ని తీర్చే స్వచ్ఛమైన జలం, మనకు శక్తినిచ్చే ఆహారం—ఇవన్నీ ఈ పర్యావరణ వ్యవస్థ అందించే అమూల్యమైన వరాలు. పర్యావరణం ఆరోగ్యంగా, సమతుల్యంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే మానవ మనుగడ సురక్షితంగా ఉంటుందని ఈ ప్రకృతి పాఠం మనకు నిరంతరం బోధిస్తూనే ఉంది. మన ఉనికి, మన ఆరోగ్యం, మరియు మన భవిష్యత్తు అన్నీ పర్యావరణం యొక్క శ్రేయస్సుతోనే ముడిపడి ఉన్నాయి. అందుకే పర్యావరణాన్ని కాపాడుకోవడం అంటే అది ఏదో బాహ్య ప్రపంచానికి చేసే మేలు కాదు, అది మనల్ని మనం రక్షించుకోవడం మరియు మన రాబోయే తరాలకు జీవం పోయడం. ప్రకృతిని మనం గౌరవించి రక్షించినప్పుడే, ఆ ప్రకృతి మనకు రక్షణ కవచంలా నిలిచి మన ఉనికిని కాపాడుతుంది. ఈ అనుసంధానాన్ని అర్థం చేసుకుని ప్రకృతితో మమేకమై జీవించడమే నిజమైన నాగరికత.

*జీవ ఘటకాలు (బయోటిక్ కంపోనెంట్స్)*

ప్రకృతి అనే మహా కావ్యం సజీవంగా ప్రవహించడానికి ‘జీవ ఘటకాలు’ (బయోటిక్ కంపోనెంట్స్) ప్రాణనాడి వంటివి. భూమిపై ఊపిరి పోసుకున్న ప్రతి అణువు నుండి అత్యంత సంక్లిష్టమైన మేధస్సు కలిగిన మానవుని వరకు ప్రతిదీ ఈ వ్యవస్థలో అంతర్భాగమే. ఒకవైపు పచ్చని అడవులు, విస్తారమైన గడ్డి మైదానాలు మరియు సముద్రపు నాచు వంటి వృక్షజాలం సూర్యరశ్మిని ఆహారంగా మారుస్తూ ఈ భూమికి శక్తిని ప్రసాదిస్తుంటే; మరోవైపు అడవిలోని క్రూర మృగాల నుండి ఆకాశంలో స్వేచ్ఛగా విహరించే పక్షుల వరకు ఉన్న జీవజాలం ఆ శక్తిని వినియోగించుకుంటూ పర్యావరణ చక్రాన్ని ముందుకు నడిపిస్తాయి. వీటన్నింటితో పాటు, మన కంటికి కనిపించకుండా మట్టిలోనూ, గాలిలోనూ ఉంటూ వ్యర్థాలను విచ్ఛిన్నం చేసే సూక్ష్మజీవులు ఈ సృష్టిలో గొప్ప శుద్ధి చేసే యంత్రాలుగా పనిచేస్తాయి. ఈ వ్యవస్థలో అత్యంత కీలకమైన మరియు బాధ్యతాయుతమైన పాత్ర మానవుడిది. ఈ ప్రాణులన్నీ మనుగడ కోసం కేవలం ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడటమే కాకుండా, ఒకదాని ఉనికికి మరొకటి రక్షణగా నిలుస్తూ ఒక అద్భుతమైన సమతుల్య పర్యావరణ వ్యవస్థను (ఎకోసిస్టం) నిర్మిస్తాయి. ఈ జీవజాలంలోని ఏ ఒక్క చిన్న ప్రాణి అంతరించిపోయినా, ఆ ప్రభావం గొలుసుకట్టులా మొత్తం వ్యవస్థపై పడుతుంది. అందుకే, వృక్షో రక్షితి రక్షితః అన్నట్లుగా, మన మనుగడ సాఫీగా సాగాలంటే మన చుట్టూ ఉన్న సమస్త జీవకోటిని గౌరవించి, కాపాడటం మన అందరి ప్రాథమిక ధర్మం. ఈ పరస్పర ఆధారిత జీవనమే ప్రకృతికి అసలైన అందం మరియు బలం.

*నిర్జీవ ఘటకాలు (అబయోటిక్ కంపోనెంట్స్)*

ప్రకృతి అనే మహాసౌధానికి ‘నిర్జీవ ఘటకాలు’ (అబయోటిక్ కంపోనెంట్స్) పునాది రాళ్ళ వంటివి. ఇవి స్వయంగా ప్రాణాన్ని కలిగి ఉండకపోయినా, భూమిపై జీవం పుట్టడానికి, పెరగడానికి మరియు విలసిల్లడానికి అవసరమైన వేదికను మరియు అనుకూలమైన పరిస్థితులను కల్పిస్తాయి. సూర్యరశ్మి, నీరు, గాలి, నేల మరియు శీతోష్ణస్థితి వంటి అంశాలు లేని ప్రపంచాన్ని ఊహించడం అసాధ్యం. సూర్యరశ్మి అనేది కేవలం వెలుతురు మాత్రమే కాదు, అది భూమిపై ఉన్న సమస్త జీవకోటికి ప్రాథమిక ఇంధనం; సూర్యరశ్మి లేకపోతే మొక్కల్లో కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరగదు, తద్వారా ప్రాణవాయువు (ఆక్సిజన్) మరియు ఆహారం ఉత్పత్తి కావు. అలాగే, నీరు అనేది ప్రతి జీవకణానికి జీవనాధారం కాగా, గాలి మన శ్వాసకు అవసరమైన వాయువులను అందిస్తుంది. నేల అనేది కేవలం మట్టి కాదు, అది మొక్కలకు ఆసరాగా ఉంటూ వాటికి అవసరమైన ఖనిజాలను, పోషకాలను అందించే ఒక గొప్ప భాండాగారం. ఈ నిర్జీవ అంశాలన్నీ కలిసి ఒక నిర్దిష్టమైన శీతోష్ణస్థితిని ఏర్పరుస్తాయి, ఇది ఏ ప్రాంతంలో ఏ రకమైన జీవరాశి మనుగడ సాగించాలో నిర్ణయిస్తుంది. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, ఈ భౌతిక మూలకాలే జీవ ప్రపంచానికి మూలాధారాలు. ఇవి అందించే శక్తి మరియు వనరుల వల్లే జీవ ప్రపంచం వర్ధిల్లుతోంది. కాబట్టి, నిర్జీవ ఘటకాలైన నీరు, గాలి, నేలలను కలుషితం కాకుండా కాపాడుకోవడం అంటే, మన ప్రాణాల పునాదులను మనం భద్రపరుచుకోవడమే.

*ఆవరణలో జీవ-నిర్జీవ అంశాల పరస్పర చర్య*

ప్రకృతి యొక్క అద్భుతమైన మనుగడ వెనుక ఉన్న అసలు రహస్యం జీవ (బయోటిక్) మరియు నిర్జీవ (అబయోటిక్) అంశాల మధ్య అహర్నిశలూ జరిగే అన్యోన్య పరస్పర చర్యలోనే దాగి ఉంది. ఈ భూగోళం ఒక సజీవ సాక్ష్యంగా నిలవడానికి ఈ రెండు విభాగాల మధ్య జరిగే శక్తి మార్పిడి అత్యంత కీలకం. ఉదాహరణకు, ఒక చిన్న మొక్క మహావృక్షంగా ఎదగడానికి ప్రాణం లేని నిర్జీవ అంశాలైన సూర్యరశ్మిని శక్తిగా, నేలలోని ఖనిజాలను ఆహారంగా, మరియు నీటిని జీవధారగా మలచుకుంటుంది. అంటే, నిర్జీవ ప్రపంచం అందించే ముడి పదార్థాలను జీవ ప్రపంచం స్వీకరించి, వాటిని ప్రాణశక్తిగా మారుస్తుంది. ఆ వృక్షంపై శాఖాహార జంతువులు, వాటిపై మాంసాహార జంతువులు, మరియు సమస్త అవసరాల కోసం మానవుడు ఆధారపడతారు. ఈ విధంగా నిర్జీవ శక్తులు జీవరాశుల ద్వారా ప్రవహిస్తూ మళ్ళీ తిరిగి ప్రకృతిలోనే కలుస్తాయి. ఈ నిరంతర మరియు సంక్లిష్టమైన పరస్పర ఆధారిత ప్రక్రియనే మనం ‘సుస్థిరత’ (సష్టఐనబిలిటీ) అని పిలుస్తాము. ఈ జీవన చక్రం ఎక్కడైనా విచ్ఛిన్నమైతే, అది మొత్తం పర్యావరణ సమతుల్యతను దెబ్బతీస్తుంది. కాబట్టి, ప్రకృతిలోని ఈ అదృశ్య బంధాన్ని గౌరవించి, ఆ చక్రం సజావుగా సాగేలా చూడటమే మన మనుగడకు క్షేమకరం.
పర్యావరణ విద్య ద్వారా ఈ పరస్పర చర్యలను అర్థం చేసుకోవడం వల్ల, ఒక సామాన్యుడు కూడా తన చుట్టూ ఉన్న ప్రకృతిని ఎలా కాపాడుకోవచ్చో అభిప్రాయం అందరికీ తెలుస్తుంది.

*పర్యావరణ సమతుల్యత – సుస్థిరతకు సోపానం*

ప్రకృతిలోని జీవ (ప్రాణమున్న) మరియు నిర్జీవ (భౌతిక) అంశాల మధ్య నెలకొనే సున్నితమైన సమతుల్యతయే ఈ భూగోళంపై జీవం నిలవడానికి అసలైన ఆధారం. పర్యావరణ వ్యవస్థ ఆరోగ్యంగా ఉందంటే, అక్కడ ఈ రెండు విభాగాలు ఒకదానిపై ఒకటి సామరస్యంగా ఆధారపడుతున్నాయని అర్థం. ఇలాంటి ఆరోగ్యకరమైన సమతుల్యత ఉన్నప్పుడే మనం పీల్చే గాలి స్వచ్ఛంగా ఉంటుంది, త్రాగే నీరు సమృద్ధిగా లభిస్తుంది మరియు వాతావరణం భూమిపై ఉన్న కోట్లాది జీవరాశులకు అనుకూలంగా స్థిరంగా ఉంటుంది. జీవ వైవిధ్యం (బయోడైవర్సిటీ) వర్ధిల్లడం అంటే, ప్రకృతిలో ప్రతి జీవి తన పాత్రను తాను సక్రమంగా పోషించి, ఈ సంతులనాన్ని కాపాడటమే. ఒకవేళ ఈ సంతులనం చిన్నపాటి మార్పుకు లోనైనా, అది గొలుసుకట్టు చర్యలా మారి మొత్తం జీవరాశి మనుగడకే పెనుముప్పుగా మారుతుంది. అందుకే మనం గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, ‘సుస్థిరత’ (సష్టఐనబిలిటీ) అనేది కేవలం ఏదో ఒక సందర్భంలో ఇచ్చే నినాదం కాదు; అది మనం ప్రకృతితో మమేకమై జీవించాల్సిన ఒక జీవన క్రమశిక్షణ. మన అవసరాలను తీర్చుకుంటూనే, భావితరాల అవసరాలకు ఏమాత్రం లోటు రాకుండా పర్యావరణాన్ని రక్షించుకోవడమే ఈ సుస్థిరతకు అసలైన సోపానం. ప్రకృతి విధించిన ధర్మాలను గౌరవిస్తూ, వాటికి లోబడి జీవించడం ద్వారానే మనం ఈ భూమిని ఒక సురక్షితమైన ఆవాసంగా భవిష్యత్తుకు అందించగలము.

*పర్యావరణ అసమతుల్యతకు ముఖ్య కారణాలు*

నేడు భూమండలం ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద సవాలు పర్యావరణ అసమతుల్యత. దీనికి ప్రధాన కారణం ప్రకృతి పట్ల మానవుడు ప్రదర్శిస్తున్న మితిమీరిన స్వార్థం మరియు సహజ వనరులపై చేస్తున్న అమానవీయ చేష్టల దాడి. అభివృద్ధి పేరిట మనం సాగిస్తున్న విచక్షణారహిత ‘డెఫారెస్టేషన్’ లేదా అడవుల నరికివేత వల్ల భూమి తన ఊపిరితిత్తులను కోల్పోతోంది, దీనివల్ల వన్యప్రాణుల ఆవాసాలు దెబ్బతినడమే కాకుండా వర్షపాత క్రమం కూడా తారుమారవుతోంది. పారిశ్రామికీకరణ ముసుగులో నదుల్లోకి, గాలిలోకి విడుదల చేస్తున్న విషపూరిత వ్యర్థాలు (పొల్యూషన్) మనుషులతో పాటు సమస్త జీవకోటిని అనారోగ్యం పాలు చేస్తున్నాయి. ప్రకృతి మన అవసరాలకు సరిపడా వనరులను ఇస్తున్నప్పటికీ, మనం వాటిని ‘దుర్వినియోగం’ చేస్తూ సహజ సిద్ధమైన పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం కంటే వేగంగా దోచుకుంటున్నాము. దీనికి తోడు, వాహనాలు మరియు కర్మాగారాల నుండి వెలువడే కర్బన ఉద్గారాలు భూతాపాన్ని (క్లైమేట్ చేంజ్) పెంచి, ధ్రువ ప్రాంతాల్లోని మంచును కరిగిస్తూ సముద్ర మట్టాలు పెరగడానికి, రుతువుల గతి తప్పడానికి కారణమవుతున్నాయి. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, ప్రకృతి తిరిగి కోలుకోలేనంత వేగంగా మనం దాన్ని ధ్వంసం చేస్తుండటమే ఈ అసమతుల్యతకు మూలకారణం. ప్రకృతిని ఒక తల్లిలా భావించి గౌరవించాల్సింది పోయి, కేవలం ఒక వస్తువులా వాడుకోవడం వల్లనే నేడు పర్యావరణ వ్యవస్థ అతలాకుతలమై మన మనుగడకే ప్రమాదకరంగా మారింది.

*స్వార్ధ మానవ కృత్యాలు – విపరీత పరిణామాలు*

మానవ స్వార్థం మరియు ప్రకృతి వనరుల విచక్షణారహిత వినియోగం వల్ల పర్యావరణ వ్యవస్థలో ఏర్పడుతున్న అసమతుల్యత, నేడు ఊహించని విపరీత పరిణామాలకు దారితీస్తోంది. ప్రకృతిని తన అవసరాలకు మించి దోచుకోవాలనే మనిషి తపన, సహజసిద్ధమైన పర్యావరణ చక్రాలను ఛిన్నాభిన్నం చేస్తోంది. దీని ప్రత్యక్ష ఫలితమే హైదరాబాద్ వంటి మహానగరాల్లో మనం చూస్తున్న అకాల మరియు ఆకస్మిక వరదలు; కాంక్రీటు కట్టడాల మోజులో భూమిని కప్పేయడం వల్ల వర్షపు నీరు భూమిలోకి ఇంకక, భూగర్భ జలాలు పాతాళానికి పడిపోతున్నాయి. అడవుల నరికివేత మరియు కాలుష్యం కారణంగా జీవ వైవిధ్యం అంతరించిపోవడమే కాకుండా, ప్రకృతి తన రక్షణ కవచాన్ని కోల్పోయి కొత్త రకమైన వైరస్లు, ప్రాణాంతక వ్యాధులు ప్రబలడానికి మార్గం సుగమం అవుతోంది. పర్యావరణానికి మనం చేస్తున్న ఈ గాయం కేవలం ప్రకృతికి మాత్రమే కాదు, తిరిగి మన శారీరక ఆరోగ్యానికి, మానసిక ప్రశాంతతకు మరియు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కోలుకోలేని దెబ్బ తీస్తోంది. ప్రకృతి ధర్మాలను అతిక్రమిస్తే, ఆ ప్రకృతి ప్రకోపం ఎంత భయంకరంగా ఉంటుందో ఈ విపత్తులు మనకు హెచ్చరికలు జారీ చేస్తున్నాయి. ఇప్పటికైనా మనం మన స్వార్థాన్ని వీడి, పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడుకోకపోతే, భవిష్యత్తు తరాలకు మనం ఒక నివాస యోగ్యం కాని శూన్యమైన భూమిని మిగిల్చిన వారమవుతాము.

*మన అందరి బాధ్యత – పర్యావరణ విద్య*

పర్యావరణ సంక్షోభం అనే సుడిగుండం నుండి ఈ భూగోళాన్ని రక్షించడానికి ‘పర్యావరణ విద్య’ అనేది కేవలం ఒక పాఠ్యాంశం మాత్రమే కాదు, అది ప్రతి ఒక్కరి జీవన విధానం కావాలి. నేటి విపత్కర పరిస్థితుల్లో మన బాధ్యతలను గుర్తించి, కార్యాచరణకు పూనుకోవడం అత్యంత ఆవశ్యకమైన విషయం. ముఖ్యంగా *నీటి సంరక్షణ* విషయంలో మనం అప్రమత్తంగా ఉంటూ, భూగర్భ జలాలు అడుగంటిపోకుండా పొదుపుగా వాడుకోవడంతో పాటు వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టే పద్ధతులను పాటించాలి. అలాగే, *వృక్షో రక్షితి రక్షితః* అనే ఆర్యోక్తిని స్ఫూర్తిగా తీసుకుని, కేవలం మొక్కలు నాటడమే కాకుండా అవి వృక్షాలుగా ఎదిగే వరకు సంరక్షించి, అడవుల విస్తీర్ణాన్ని పెంచేలా ప్రతి ఒక్కరూ కృషి చేయాలి. *కాలుష్య నియంత్రణ* అనేది ఒక సవాలుగా మారుతున్న తరుణంలో, మనం ఉత్పత్తి చేసే వ్యర్థాలను తగ్గించి (రెడ్యూస్), ప్లాస్టిక్ వంటి వస్తువుల వాడకాన్ని విస్మరించి, రీసైక్లింగ్ (రీసైకిల్ ) పద్ధతులను ప్రోత్సహించాలి. ఈ పర్యావరణ స్పృహను కేవలం పెద్దలకే పరిమితం చేయకుండా, *పాఠశాల స్థాయి నుండే* విద్యార్థులలో ప్రకృతి పట్ల మక్కువను, బాధ్యతను పెంపొందించడం ద్వారానే రేపటి తరం ఒక సురక్షితమైన పర్యావరణంలో జీవించగలదు. ఈ అవగాహన ద్వారానే మనం ప్రకృతి సమతుల్యతను కాపాడుకుంటూ సుస్థిరమైన భవిష్యత్తుకు బాటలు వేయగలం.

*మనమే ప్రకృతి – మనమే మనుగడ – పర్యావరణ విద్యతోనే జీవం, జీవనం*

“మనం ప్రకృతికి వేరు కాదు, ప్రకృతిలో భాగం” అనే సత్యాన్ని మనం గ్రహించాలి. మనం పర్యావరణాన్ని కాపాడితే, అది మనల్ని మరియు మన భవిష్యత్తు తరాలను కాపాడుతుంది. “నేటి ఆధునిక కాలంలో మానవుడు సాధించిన సాంకేతిక పురోగతి ఎంత ఉన్నప్పటికీ, ప్రాథమికంగా మన ఉనికి ప్రకృతి ధర్మాలపైనే ఆధారపడి ఉందనే సత్యాన్ని ప్రతి ఒక్కరూ విస్మరించకూడదు. పర్యావరణ నియమ నిబంధనలను, ప్రకృతి సిద్ధాంతాలను లోతుగా అర్థం చేసుకున్నప్పుడే మనం నిజమైన రక్షణ పొందగలము. ప్రకృతి మన అవసరాలను తీరుస్తుంది కానీ మన దురాశను కాదు; అందుకే మనం ప్రకృతికి యజమానులం కాదు, కేవలం దానిలో ఒక భాగం మాత్రమేనని గుర్తించి, ప్రకృతి ధర్మాలకు లోబడి మన జీవనశైలిని మలచుకోవాలి. మనం పీల్చే గాలి నుండి తాగే నీటి వరకు ప్రతిదీ ఇతర జీవరాశులతో ముడిపడి ఉన్నందున, సమస్త జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడటం మన నైతిక బాధ్యత. జీవ వైవిధ్యం అనేది ఒక గొలుసుకట్టు లాంటిది; అందులో ఏ ఒక్క లింకు దెబ్బతిన్నా మొత్తం వ్యవస్థే కుప్పకూలుతుంది. కాబట్టి, వనరులను విచక్షణారహితంగా వాడుకోకుండా, భూమిపై ఉన్న ప్రతి ప్రాణికి జీవించే హక్కు ఉందని గుర్తిస్తూ, రాబోయే తరాలకు మనం ఇవ్వగలిగే గొప్ప ఆస్తి కేవలం స్వచ్ఛమైన, సుస్థిరమైన పర్యావరణం మాత్రమే అని గ్రహించాలి. అప్పుడే జీవులన్నీ ఒకదానిపై ఒకటి గౌరవప్రదంగా ఆధారపడే సహజ సిద్ధమైన పరిస్థితులు నిరంతరం కొనసాగుతాయి, తద్వారా ఈ భూగ్రహం సర్వజీవరాశులకు క్షేమకరమైన నిలయంగా మారుతుంది.” పూర్వికులు, అనుభవాలు కలిగినవారు పర్యావరణవేత్తలు చెప్పినట్లుగా మనమంతా కలిసి మనచ్చుట్టువున్న ప్రకృతి సంక్లిష్టతను అర్ధంచేసుకొని జీవిస్తూ ఈ పచ్చని అనుసంధానాన్ని గౌరవించి, సుస్థిరమైన రేపటి కోసం నేడే పునాది వేద్దాం.